Bij jezelf blijven als je altijd voor anderen klaarstaat
Je weet precies wanneer je dochter een mentorgesprek heeft. Je weet welk medicijn je vader moet hebben en wanneer. Je weet dat je collega het zwaar heeft en je houdt daar in je werkverdeling rekening mee. Je vriendin belt om kwart over tien en je luistert tot half elf, ook al ben je doodop.
Iedereen om je heen krijgt waar hij iets aan heeft. Het draait, mede door jou. En als iemand je vraagt: hoe gaat het met jou eigenlijk, dan moet je even nadenken. Goed, denk je. Druk. En je vergeet dat je het niet écht hebt geantwoord.
Dat is geen zwakte. Dat is een patroon. Een dat veel vrouwen hebben aangeleerd en dat heel lang heel goed werkt. Tot het op een gegeven moment niet meer werkt.
Twee soorten zorgen voor anderen
Er is een verschil tussen geven omdat je iets te geven hebt, en geven omdat je bang bent voor wat er gebeurt als je het niet doet. Vaak weet je zelf niet zo goed welke van de twee het is. Het lijkt van buiten op hetzelfde.
Het verschil voel je in je lichaam. Geven uit overvloed maakt licht. Je hebt iets gedaan voor iemand en je gaat naar huis met een tevreden gevoel, ook na een lange dag. Geven uit angst maakt zwaar. Je hebt iets gedaan voor iemand en je gaat naar huis met een knoop in je maag of een vermoeidheid die niet meer wegtrekt.
Die tweede vorm zit er bij veel vrouwen ingebakken. Vaak van vroeger. Een gezin waarin je je bestaansrecht moest verdienen met behulpzaam zijn. Een opvoeding waarin een ander altijd voorging. Een omgeving die vrouwen vooral kende als zorgende dochter, zorgende moeder, zorgende collega. Het is begrijpelijk hoe het zo gegroeid is. Maar op een gegeven moment slurpt het je leeg.
Bij jezelf blijven is geen luxe. Het is wat ervoor zorgt dat je over een paar jaar nog steeds iets te geven hebt aan de mensen om je heen.
Jezelf weer durven vragen wat je nodig hebt
Als je dit lang hebt gedaan, ben je een soort spier kwijtgeraakt. De spier om jezelf serieus af te vragen wat jij nodig hebt. De vraag komt niet meer op. En als hij wel opkomt, leg je het antwoord vrij snel opzij omdat er altijd iemand anders is die meer nodig heeft.
Het mooie is dat die spier wel terug te trainen is. Je hoeft niet ineens nee te leren zeggen tegen iedereen of een week op retraite. Je hoeft alleen die vraag weer te leren stellen. Niet als losse oefening, wel als gewoonte. Een keer per dag is een goed begin.
Wat heb ik vandaag eigenlijk nodig
- Ga ergens zitten waar je niet meteen gestoord wordt. Auto, toilet, slaapkamer.
- Leg een hand op je borst en haal een paar keer rustig adem.
- Vraag jezelf: hoe gaat het echt met me vandaag?
- Vraag daarna: wat zou ik vandaag nodig hebben, ook als het iets heel kleins is?
- Schrijf het antwoord op of zeg het hardop. Eén zin is genoeg.
- Kijk of er iets is dat je vandaag al voor jezelf kunt doen op die vraag, ook als het maar tien minuten is.
Dit is geen grote oefening. Het is een dagelijkse vraag die je leert weer stellen. En vragen stellen is het begin van antwoorden vinden. Antwoorden die overigens niet altijd bevredigend zijn. Soms is het antwoord: ik heb stilte nodig en ik krijg vandaag geen stilte. Ook dat zien is al iets.
Mischa heeft een begeleide meditatie van twaalf minuten ingesproken. Je krijgt hem gratis in je mailbox.
De schuld die meekomt
Voor veel vrouwen komt de eerste stap richting iets voor jezelf doen samen met schuld. Mag dit wel? Is dit niet egoïstisch? Wat denken ze van me als ik nu eens niet kom helpen? Ben ik geen slechte dochter, partner, moeder, collega?
Die schuld is niet je echte geweten. Het is een geluid dat je hebt geleerd. Een lichaam dat gewend is aan opofferen, voelt opofferen als normaal en zorg voor jezelf als verdacht. Dat is niet omdat het ook zo is. Dat is omdat het zo is geleerd.
Je kunt die schuld opmerken zonder hem te geloven. Iets zeggen als: hé, daar is hij weer, dat schuldgevoel. Niet omdat ik nu iets verkeerd doe. Wel omdat ik iets doe wat ik niet gewend ben.
Na een tijdje, het verschilt per persoon hoe lang, gebeurt er iets. De schuld bij zorg voor jezelf wordt minder. Daarvoor in de plaats komt iets wat lijkt op dankbaarheid. Naar jezelf toe. Omdat je dingen oppakt waar je vroeger overheen liep. Dat is een belangrijk kantelpunt.
Wat anderen ervan vinden
Niet iedereen reageert blij als jij iets minder beschikbaar wordt. Mensen om je heen zijn gewend aan een bepaald patroon. Als je dat verandert, gaat het ergens schuiven. Soms krijg je teleurstelling terug. Soms verwijten. Soms een grap die niet helemaal een grap is.
Dat is pijnlijk, vooral als het van mensen komt van wie je het niet had verwacht. Maar hun reactie is niet jouw verantwoordelijkheid. Jij bent verantwoordelijk voor jouw welzijn. Zij voor het hunne. Het kost tijd voor de omgeving went, en sommigen wennen nooit helemaal. Dat is dan zo.
Wat je vaak ook ziet: door zelf grenzen aan te durven geven, geef je anderen toestemming om dat ook te doen. Dat is een geschenk dat niet meteen gezien wordt, maar dat wel werkt.
Veelgestelde vragen
Is zorgen voor jezelf egoïstisch?
Nee. Egoïsme is je eigen belang stellen ten koste van iemand anders. Voor jezelf zorgen is je eigen behoeften serieus nemen, zodat je ook voor anderen kunt blijven zorgen op een gezonde manier. Het is geen of-of, het is en-en.
Hoe begin ik als ik mezelf jaren ben kwijtgeraakt?
Begin met de vraag: wat vond ik vroeger eigenlijk fijn? Wat gaf me echt energie, voordat ik altijd voor iedereen klaarstond? Niet wat zou moeten, niet wat goed staat, gewoon wat werkt. Kleine dingen zijn prima. Een wandeling, een kop thee in stilte, een boek dat je al jaren wilt lezen. Hier begint het.
Wat als anderen niet snappen wat ik doe?
Dat kan pijnlijk zijn, vooral als het je naasten zijn. Maar je hoeft niet alles uit te leggen. Je mag dingen doen die jij belangrijk vindt, ook als andere mensen het niet meteen begrijpen. Hoe meer jij in jezelf staat, hoe duidelijker dat naar buiten toe wordt. Vaak komt het begrip dan vanzelf.
Hoe lang duurt het voor zorg voor jezelf normaal voelt?
Dat verschilt per persoon. Voor de een voelt het na een paar maanden vanzelfsprekend. Voor de ander duurt het jaren voor de schuld helemaal weg is. Het tempo doet er minder toe dan de richting. Zolang je vaker kiest voor jezelf dan vroeger, beweeg je de goede kant op.
Je hoeft niet de hele dag aan jezelf te denken om bij jezelf te blijven. Eén moment per dag waarin je jezelf de vraag stelt, en het antwoord een klein beetje serieus neemt, is al een verschuiving. Niet morgen meteen anders. Wel over een paar maanden iets steviger.
Coach. Begeleidt samen met Mischa retraites op Vlieland en schrijft de artikelen van momentje.