Leven op de automatische piloot, en hoe je daar weer uit komt
Je bent net thuis en je weet eigenlijk niet meer hoe je hier bent gekomen. De rit van de basisschool, het kruispunt, de fiets in het schuurtje. Je hebt het gedaan, maar het is alsof iemand anders het deed.
De kinderen zijn naar bed gebracht. De boterhammen voor morgen liggen klaar. Je hebt gegeten, maar als iemand vraagt wat erop je bord lag, moet je even nadenken. Je bent er. En tegelijk ook niet.
Dat is wat veel vrouwen kennen als de automatische piloot. Voor sommigen gebeurt het een keer per week. Voor anderen is het de gewone stand geworden.
Wat de automatische piloot eigenlijk doet
Je hersenen zijn slim. Voor handelingen die je vaak doet, hoef je niet meer na te denken. Tandenpoetsen, de route naar school, de afwas, een boterham smeren. Je doet het terwijl je hoofd al bij iets anders is. Dat scheelt energie.
Dat is op zich niet erg. Je kunt niet de hele dag bij elk gebaartje stilstaan. Als je elke handeling bewust moest doen, kwam je nooit aan iets toe.
Het wordt pas zwaar als bijna alles op de automatische piloot gaat. Dan praat je tegen je kind terwijl je in je hoofd al bij de boodschappen bent. Je drinkt koffie zonder hem te proeven. Je luistert naar je partner zonder echt te horen wat hij zegt. Het leven gaat door, maar je beleeft er weinig van.
Op de automatische piloot bespaar je energie. Maar je bespaart ook op je eigen leven.
Waarom dit vooral overkomt aan vrouwen die te veel doen
Als je te lang te veel draagt, gaat je lichaam ergens iets uitschakelen. Minder voelen is dan handig. Het scheelt pijn, het scheelt vermoeidheid, het scheelt boosheid die er anders zou zijn.
Dat is geen luiheid en geen zwakte. Het is een vorm van overleven. Veel moeders, mantelzorgers en drukke werkende vrouwen komen hier op een gegeven moment terecht zonder dat ze het zelf doorhebben. Het sluipt erin.
Het nare is alleen: als je minder voelt om de zware dingen niet te merken, voel je ook de prettige dingen minder. Een kop koffie in de zon. Een grappige opmerking van je kind. De stilte voor het slapen. Dat valt allemaal mee weg.
Eruit stappen begint met één moment per dag
Je hoeft je hele leven niet om te gooien om hier iets aan te doen. Eén bewust moment per dag is genoeg om te beginnen. Geen plan voor een hele week, geen lijst van zeven goede voornemens. Eén klein moment.
Eén handeling bewust doen
- Kies één gewone handeling: je ochtendkoffie, je hond uitlaten, je tanden poetsen.
- Doe het zonder telefoon en zonder podcast.
- Let op vijf dingen: wat zie je, wat hoor je, wat ruik je, wat voel je in je handen, wat voel je in je lijf?
- Probeer er niets van te maken. Geen oefening die je goed of slecht doet. Gewoon merken wat er is.
Het klinkt niets voorstellend. Maar als je dit een week volhoudt, ga je verschil merken. Je hoofd leert dat het ook af en toe terug mag naar nu, in plaats van altijd ergens vooruit te lopen.
Mischa heeft een begeleide meditatie van twaalf minuten ingesproken. Je krijgt hem gratis in je mailbox.
Waarom het in het begin lastig is
Echt aanwezig zijn klinkt makkelijk. Het is het niet. Want zodra je iets meer toelaat, komt er ook iets terug wat je liever niet wil voelen. Vermoeidheid. Verdriet. Een soort leegte die je overdag de hele tijd voorblijft.
Dat is de reden waarom mensen het bij één keer laten. Je probeert iets simpels, je voelt iets ongemakkelijks, en je conclusie is: dit werkt niet voor mij. Dan ga je weer terug naar de telefoon, de to-do lijst, de volgende taak.
Het is geen teken dat het niet werkt. Het is een teken dat je iets opmerkt wat al een tijdje meeloopt. Wees daar niet te hard voor jezelf. Begin klein. Een paar minuten op een dag is een goed begin.
Wat mensen om je heen ervan merken
Het verschil tussen half luisteren en echt luisteren is voor anderen voelbaar, ook al benoemen ze het niet. Vooral kinderen voelen het haarscherp. Ze weten of je echt naar ze kijkt of dat je in je hoofd al bij morgen zit.
Vijf seconden echte aandacht is meer waard dan een half uur halve aandacht. Een hand op de schouder van je puber. Even gaan zitten terwijl iemand iets vertelt, in plaats van blijven afruimen. Het zijn kleine gebaren, maar ze maken een groot verschil.
En het bijzondere is: dat soort momenten geven jou ook iets terug. Het is niet alleen voor de ander. Even echt contact maken werkt voor beide kanten.
Veelgestelde vragen
Hoe weet ik of ik op de automatische piloot leef?
Een paar signalen: je kunt je niet goed herinneren hoe je dag is gegaan, je reageert op mensen zonder echt te luisteren, je doet de hele tijd dingen die moeten en bijna nooit iets wat je gewoon prettig vindt. Als je een paar van deze dingen herkent, loopt de piloot waarschijnlijk vaker aan dan jou bewust is.
Is dit erg?
Het is geen ramp en geen ziekte. Het is een signaal dat je systeem in overlevingsstand staat. Op de korte termijn is dat te begrijpen. Op de lange termijn is het niet wat je wilt. Je kunt het veranderen, stap voor stap.
Waar begin ik mee?
Niet met een grote leefstijlverandering. Begin met één moment per dag, één gewone handeling, één keer echt aanwezig. Van daaruit bouw je verder. Klein beginnen is duurzamer dan groot beginnen.
Wat als ik bijna niets voel als ik probeer aanwezig te zijn?
Dat zegt ook iets. Niets voelen kan betekenen dat je een tijd lang het voelen even hebt afgezet, omdat het te veel werd. Dat is geen falen. Dat is je lichaam dat zichzelf heeft beschermd. Geef het tijd. En als het lang aanhoudt, kan het fijn zijn om iemand mee te laten kijken die hier ervaring mee heeft.
De automatische piloot is geen vijand. Je hebt hem nodig om door je dag te komen. Maar het is wel goed om af en toe even achter het stuur te gaan zitten. Eén moment per dag, een paar minuten, iets simpels. Dat is alles waarmee het begint.
Coach. Begeleidt samen met Mischa retraites op Vlieland en schrijft de artikelen van momentje.